Kurrikulum potoloago bat izateko grinak bultzatzen nau kongresuetara joatera, etorkizunean horrek mesede egingo didalakoan, unibertsitatean historialariontzat lanpostu berriak sortuko dituztelako esperantzarekin. Esperantza ustela, noski. Gainera kongresuek ez dute ia ezertarako balio, ez bada turismo apur bat egiteko. Arazoa da ez direla beti Lisboa bezain hiri ederretan antolatzen. Erredios, Albaceten antolatu beste kongresu batean izan nintzen iragan abenduan. Albaceteko udaletxean geundela, han antolatu ziguten harrera-lunchera sartzen ari ginela, lagun madrildar batek bere aitonari entzudako esamolde eder bat bota zuen bat-batean: “Albacete, caga y vete”.

Euskerazkorik ez dut ezagutzen, bai aldiz gazteleraz idatzitako zenbait. Seguruenera gaztelerazko blognobela famatuenak Hernán Casciarirenak dira (ikus, adibidez, Weblog de una mujer gorda eta Diario de Letizia Ortiz). Casciari berak blognobelagile hasiberrientzako zenbait gomendio ere eman izan ditu. Gomendiootako batzuk hauek dira: 1) Lehen pertsonan idatzi behar da istorioari sinesgarritasuna emateko; 2) Orainean gertatzen da istorioa, ez iragan urrun batean; 3) Pertsonaiak egiazko gizasemeak direla pentsatu behar du irakurleak eta haiekin mintzatzeko aurkera izan behar du. Gomendio hauek (beste asko ere ematen ditu Casciarik) iruditzen zait blognobelaren aukerak murriztu egiten dituztela. Zergatik lehen pertsona? Zergatik oraina soilik? Zergatik benetakoak diruditen pertsonaiak? Iruditzen zait blognobelak aukera askoz gehiago ematen dituela.

Aste pare bat daramat Cautivador deritzan blognobela bat jarraitzen (egileak dioenaren arabera, Truman Capoteren estilora, “blognovela de no ficción”, nahiz erabat fikziozkoa izan), eta gauza bereziak aurkitu ditut bertan. Batetik istorio barregarri, pornografiko eta erabat zoroa. Baina horrez gain, istorioa kontatzeko modu berezia. Pertsonai nagusi bat dago baina ez du istorioa berak soilik kontatzen. Beraz berak ez dauka informazio guztia, bai ordea irakurleak. Kapitulu batzuk elkarrizketa hutsean daude idatzita, beste batzuk lehen pertsonan, edo baita hirugarren pertsonan ere. Inoiz (batez ere haserako kapitulu-episodio-post-etan) pertsonaiaren ahotsa soilik entzuten dugu, gai desberdinei buruz bere iritzia emanez. Arazoak ere baditu blognobela honek: zaila da istorioa jarraitzea besterik gabe azken kapitulua irakurriz. Agian alboko zutabean istorioaren laburpenara daraman esteka bat izatea ondo etorriko litzaioke. Hala ere, Casciarik emandako gomendioetatik haratago doan blognobela da Cautivador, agian arrakasta gutxirekin, baina ausardiaz bederen.

Egunotan nahikoa lasai nago kontu horrekin, argi baitago hau ez dela momentu egokiena hipoteka bat eskatzeko. Horren froga ugari ikusten ditugu egunero berrietan. Hala ere, gobernuaren aldetik, eta oro har politikarien partetik, ez da nahikoa hitz egiten asunto horren inguruan. Hauteskunde orokorrak hilabete barru izango dira, eta ziur naiz ez dugula etxebizitzekin gertatzen ari denaren inguruan eztabaida handirik entzungo, ez behintzat gaiak merezi duen beste. Ingalaterran harriduraz ikusten dute estatu espainiarrean gertatzen ari dena, eta ez naiz soilik prezioen igokada susmagarriaz ari. BBCaren arabera hori bezain harrigarria da politikariek gaiaz hitz egiteko duten gogoeza. Ikus bestela ondoko bideoa (azpitituluak gazteleraz daude):

King’s Cross eta St Pancras tren geltokiak handitzeko obra mastodontikoak egiten ari dira. The Cross, Canvas… eraikuntza zahar guztiak pikutara joango dira 2008 urtean zehar. Londoneko gauan sekulako hutsunea utziko dute. Datorren urtean norbaiten etxean elkartuko gara.

-¿Es que tengo alguno?

-Por supuesto, lo garantiza la ley. Tiene usted derecho a hacer todo aquello que no podamos impedir.

Pombok bere literatura metodoa “psicología-ficción” bezala definitzen du, eta kritikariek diote “realismo subjetivo” deritzanaren barnean kokatzen dela bere lana. Egia esan behar badut, ez dakit zertan datzaten ez bata ez bestea. Pomboren eleberriren bat irakurtzen dudanean gogoan izango ditut literaturaren taxonomia aberasten duten bi termino horiek, baina oraingoz ez dute nigan interes berezirik pizten.

Idazle kantabriarrak elkarrizketan zehar esan zuen zerbait iruditu zitzaidan bereziki interesgarria, eta harrigarria. Galdera baten oinohar bezala, garrantzi handirik eman gabe, elkarrizketagileak aipatu zuen Pombok ez zituela eleberriak idazten diktatu baizik. Pombok esan zuen baietz, hala zela, takigrafo batekin egiten zuela lan egunero lau orduz. “Idazleak” burura zetorkiona bota eta takigrafoak papereratu (edo pantailaratu) egiten zuen harek esandakoa. Joder, pentsatu nuen nik, hau bai hau. Pombok gaineratu zuen berarentzat literatura batik bat entzumen-esperientzia bat zela, eta diktatutakoa ez duela irakurri ere egiten, takigrafoak irakurtzen diola! Pombok esan zuen literaturaren historian badirela teknika hori erabili izan duten idazle oso ezagunak: Charles Dickens esaterako, edo Henry James bere azken lanetan. Niri horren inguruan elkarrizketagileak bota ez zituen hainbat galdera etorri zitzaizkidan burura (batez ere galdera teknikoak), baina bat iruditzen zait bereziki garrantzitsua: Álvaro Pombo idazle kontsideratu behar dugu ala beste zerbait? Galdera hori erantzun nahi dudalako irakurri nahi dut bere eleberriren bat.

Huelvan izan naiz astelehenetik ostegunera arte kongresu batean. Egunean zehar betiko aspermendia: hitzaldi, txosten eta bestelakoak bata bestearen atzean, bata bestea baino aspergarriagoa (salbuespenak salbuespen). Gabean tapak eta garagardoak. Gauza da ez genuela azken egunerarte aukerarik izan Huelva inguruko herrixka eta parajeak ikusteko. Nora joan eta leku ezagunenetara: La Rábida-ko monastegia, Palos de la Frontera (Cristobal Colón hemendik atera zen Indiara iristeko asmoz), pixka bat urrunago Mazagón hondartza luze eta hareatsua, eta gero, Huelvarako itzuleran, Río Tinto ibaian gora, Moguer herri ederra (Juan Ramón Jiménez idazlearen jaioterria). Hala ere, toki horiek guztiak baino askoz interesgarriagoa neritzon beste paisaia batek ninduen txundituta: Río Tinto ibaiaren bestaldean ikus daitekeen industriagune ikaragarri handia (ikaragarri hitza hemen oso egokia, ikus argazkia bestela).

Kotxean gindoazen Sevillako tipo batekin. Haren azalpenen arabera jakin genuen hango tximinia eta kerik gabe Huelva hiriak ez lituzkeela egun dituen 150.000 biztanleak izango. Industria kutsagarri haren mende bizi dira familia onuvense asko eta asko. Tximiniek gabez botatzen dute egunean zehar botatzeko ausardiarik ez duten ke zikin guztia. Gabeko hamarretatik aurrera erregai usaina sekulakoa da. Ez ninduen harritu sevillano-ak Huelvan birikiekin loturiko gaixotasun kopurua (kantzerra barne) ikaragarria dela esan zuenean.

Kalteak kalte, Huelvako industria paisaia sekulakoa da. Albokoa Blade Runner filmetik hartutako fotograma dela uste baduzue oker zaudete. Goiko industriagune berdina da baina gabez. Huelva la nuit.

Eleberrian Humbert europarrak bere bizitzako maiteaz hitz egiten digu: Dolores Haze, 12 urteko “nínfula” amerikarra (Humbert arranditsuak nahiago nínfula hitza neskato baino). “Era Lo, sencillamente Lo, por la mañana, un metro cuarenta y ocho de estatura con pies descalzos. Era Lola con pantalones. Era Dolly en la escuela. Era Dolores cuando firmaba. Pero en mis brazos era siempre Lolita.” Baina nire besoetan beti zen Lolita! 12 urteko neskato bat berrogei urtetik gorako gizon baten besoetan! Pentsa nolako zalaparta montatu zen 1955ean eleberria kaleratu zenean.

Garrantzitsua da, Nabokov-ek eleberri bukaeran azpimarratzen duen bezala, gauza bat argi izatea: Humbert pedofiloa ez da, inolaz ere, Nabokov-en alter ego-a. Hala ere, Nabokov-en asmoa ez zen irakurleari moralitate ikasgai bat ematea. Berak aitortu bezala: “Hay espiritus apacibles que declararán sin sentido a Lolita porque no les enseña nada. No soy lector ni autor de novelas didácticas, y … Lolita no tiene lastre moralizante. Para mí, una obra de ficción sólo existe en la medida en que me proporciona lo que llamaré lisa y llanamente placer estético, es decir, la sensación de que es algo, en algún lugar, relacionado con otros estados de ser en que el arte (curiosidad, ternura, bondad, éxtasis) es la norma.”

Nire iritziz eleberriak batez ere hiru gauza ditu oso bereziak direnak: Lehena goian aipatutakoa, pedofilo baten konfesioa dela (Humbert-ek pedofilia beharrean “pedorosis” hitza darabil), duela 50 urte baino gehiago idatzia gainera; bigarrena, Nabokov-ek, ordu arte errusieraz soilik argitaratu izan zuen idazleak, Lolita ingelesez idatzi zuela (jatorrizko bertsioa irakurtzerik duenak ez dezala aukera galdu); eta, hirugarren berezitasuna, eleberria komedia beltz bat dela (jatorrizko ingeleran askoz humoretsuagoa eta beltzagoa gaztelerazko itzulpenean baino). Hiru ezaugarrion konbinaziotik Lolita bezalako eleberria sortzeko gai den idazlea sekulako idazlea da, baina sekulakoa. Liburua kaleratu eta denbora gutxira, Vanity Fair aldizkariak zera zioen Lolita-ri buruz: “The only convincing love story of our century”.

1962ko ekainean Stanley Kubrick-ek zuzendutako egokitzapena estreinatu zen. Ordurako Lolita-ren inguruko polemika ondo hedatua zen munduan zehar. Filma promozionatzeko eslogan hau erabili zuten: “How did they ever make a movie of Lolita?”. Ez zen beste aurkezpenik behar ikusleak zinema aretoetara erakartzeko. Esloganeko galderak zera ematen zuen aditzera: filma liburua bezain eskandalagarria zela. Aldiz, The New York Times-eko kritikaria ez zen iritzi berekoa, zera idatzi baitzuen filmaren esloganeko galderari buruz: “The answer to that question is as simple as this: They didn’t.” Hau da, ez zuten liburuaren filmerik egin. Lolita filma ez da Lolita eleberriaren egokitzapena, beste istorio bat baizik. Egia da liburuak eta filmak pertsonai berdinak dituztela eta istorio nolabait (bakarrik nolabait) berdina kontatzen dutela, baina erabat desberdinak dira. Liburua askoz (baina askoz) ausartagoa da, askoz humoretsuagoa eta askoz gogorragoa. Egia da James Mason (Humbert) eta Sue Lyon (Lolita) aktoreek lan galanta egiten dutela filmean, baina filmeari gauza inportante bat falta zaio: Lolitak ez dirudi 12 urte dituenik, 16 (nire arabera) edo 17 (New York Times-eko kritikariaren arabera) baizik. Eleberriaren bukaeran Lolitak 17 urte ditu, egia da, baina haseran, Humbert-ek, Lolitarekin egon ahal izateko, Lolitaren amarekin ezkontzea erabakitzen duenean, gero emaztea garbitzea planeatzen duenean, Lolitarekin ihes egiten duenean, eta biek sexu harremanak dituztenean (bai, sexu harremanak), Lolitak 12 urte besterik ez ditu.

Posible al da 12 urteko neskato batekin aurreko guztia kontatzen duen film bat egitea? Nabokov-ek berak idatzi zuen Kubrick-en filmaren gidoia eta uste dut argi izan zuela bere istorioa idatziz soilik konta zitekeela, ez irudiak erabiliz.

Hala ere, iraganeko trapu zikinak argitaratzeak (gero eta zaharragoak hobe) badu halako patina kultural aberasgarri bat (kulturala ez ezik seguruenera intelektuala eta morala ere bai): uste hedatua da, uste ia dogmatikoa, iragana arakatzen duenak (iragan historikoa) egungo gizarteari mesede galanta egiten diola pentsatzea. Atapuercako gizakien praktika sexualen berri ematen digute eta aho zabalik gelditzen gara, arkeologoen lana (historialariena azken finean) zeinen interesgarria eta irakasgarria den pentsatuz. Aldiz, prentsa horiko idazleek edo tertulianoek nahikoa dute zerbait (edozer) esatea egungo famosoei buruz eta, bat-batean, gure begien aurrean kazetaritza sasikazetaritza bihurtzen da eta famosoak sasifamoso. Guztiak kartzelan sartuko balituzte hobe, pentsatuko du norbaitek. Argi dago bi profesioen arteko desberdintasunak nabariak direla, baina sarritan antzekotasunak ahaztu egiten ditugu.

Azken sei urteak XVIII. mendeko merkatariak ikertzen pasa ditut, merkataritza transatlantikoan aritzen zirenak batez ere, euren arteko harremanen izaera ezagutu asmoz: nola ezagutzen zuten elkar? nola eta zenbatero mantentzen ziren elkarrekin kontaktuan? eta, batez ere, zer garrantzi zeukan euren arteko harremanean konfiantzak? Adibidez: Cadizen bizi zen merkatari batek bere merkagaiak itsasontziz Mexikora bidaltzen zituenean, nor aukeratzen zuen merkagaiok han saltzeko? Komunikabideak hain geldoak eta oro har txarrak izanik, nola zekien Cadizekoak Mexikoko agenteak ez ziola iruzur egingo? Galdera sinple horien inguruan egituratu nuen nire ikerketa, baina berehala konturatu nintzen erantzunak aurkitzea ez zela galderak planteatzea bezain erreza izango. Hasteko arazo handi bati egin beharko nion aurre: iturri idatzien urritasuna. Tamalez Aro Berriko merkatarien eskutitz eta artxibo pribatu oso gutxi kontserbatu izan dira, eta nire galderak erantzuteko behar-beharrezko nuen merkatarien gogoeta intimoenak ere ezagutzea, eta ez pare bat merkatarirenak soilik, merkatari talde handi batenak baizik.

Iturri miragarriok Londonen aurkitu nituen, oso modu bitxian gainera. XVIII. mendean, Erresuma Batua eta Espania elkarren kontrako etsai izan ziren bost gerra nagusitan, bostak mendean zehar ondo sakabanatuak gainera. Gerrok batik-bat itsasoan gauzatu ziren, gehienetan Master and Commander filmean agertzen denaren estilora, kanoikadaka baina etsaia hondoratzeko asmorik gabe. Etsaiaren itsasontzia harrapatzea zen helburu nagusia, gero harrapatzaileek (errege-gerraontzi zein kortsario) harrapakina saltzeko eskubidea zutelako. Erraz asma daiteke zein zen harrapakin desiratuena: merkagai garestiz gainezka zihoazen merkataritza itsasontzi handi eta babesgabeak. Halako batekin Atlantiko erdian topo egitea, hori zen kortsario guztien ametsa.

Ingelesek ehundaka itsasontzi espainiar eta frantses harrapatu zituzten XVIII. mendean zehar. Espainiar itsasontziak zituzten bereziki gogoko zeren askotan, Ameriketako kolonietatik bueltan, zilarrez gainezka etortzen baitziren. Hain harrapakin mamitsurik aurkitu ezinean ibiltzen zirenean, aldiz, ingelesak Bizkaiko golkoan barneratzen ziren inguru haietako ontzi txikiak ehizatzera (gehienak euskaldun gizarajoak, inoiz euskal kortsarioren bat ere). Gauza da itsasontziak eta kargak ez ezik, ingelesek espaniarrek (agian hobe litzateke Espainiako erregearen mendean zeuden lurretako biztanleak esatea, espainiarrak beharrean) zeramatzaten korrespondentzia eta mota guztitako paperak ere atzematen zituztela. Ikus alboko argazkian 1779. urtean Limatik Cadizerako bidean zihoala harrapatua izan zen La Perla itsasontziak zeramatzan gutunazalak. Argazkian 350 gutunazal azaltzen dira, baina guztira ingelesek La Perla-tik 2.000 gutunazal atzeman zituzten, hau da, argazkikoa bezalako beste bost kutxa. Pentsa zenbat jenderen intimitateak ezagutu daitezkeen gutunazal horien barruan dauden eskutitzak irakurriz gero. Nire kalkuluen arabera 540 igorle eta 926 hartzaileren izenak daude hor. Esan beharrik ere ez dago eskutitzok ez zirela inoiz hartzaileen eskuetara iritsi. Nik aurkitu nituen arte ez zituen inork irakurri. Zalantzarik gabe edozein historialariren inbidia. Orain pentsa atzo bertan idatzitako 2.000 gutunazalekin egiten duzuela topo, eta demagun egunkari batean eskutitzon inguruko artikulu luze bat idazten duzuela, pertsona konkretuen izen, helbide eta trapu zikinak aipatuz. Errespetu hitza etorriko zaizue gehienoi burura, edo errespetu falta, hobe esanda. Baina eskutitzek berrehun urtetik gora dituztenean, errespetu falta ote da gure jakingura asetzea? Noiz kadukatzen da pertsonen pribazitatearenganako errespetua?

La Perla-ko korrespondentzia erabiliz pare bat artikulu argitaratu izan dut. Seguruenera liburu bat ere aterako da datorren urtean ez bada hurrengoan. Hemen nahiago dut beste adibide txikiago bati buruz hitz egin, kapitain euskaldun baten paperen inguruan hain zuzen ere.

Zeren ingelesek harrapatzen zituzten ontzietako kapitainen paperak ere bereganatzen zituzten. Kapitainen paperen artean denetarik dago: merkatariek igorritako eskutitzak, kapitainaren senide eta lagunek bidalitakoak, itsasontziaren kontu liburuak (gastuak, marinelen soldatak etb.), nabigazio eskuliburak (eskuz egindako mapa eta guzti, adibidez, Cabo de Hornos bezain pasarte zailetan nola moldatu adieraziz), edo nabigatzeko pasaporte eta baimenak, normalean Espainiako erregeak edo tokian-tokiko kontsulatuek (merkatarien elkarteak, Donostian eta Bilbon zeudenak bezalakoak) emandakoak. (Ikus alboko argazkian Bilboko kontsulatuaren armarria, 1778. urtean eskuz egina.)

Hemen aipatu nahi ditudan dokumentuak José de Segura kapitain getariarrarenak dira (getariar gipuzkoarra, ez lapurtarra). Berak agintzen zuen 90 tonako ontziaren izena Nuestra Señora de los Remedios zen; ontziaren jabea Buenos Aireseko merkatari euskaldun aberats bat, Francisco Antonio de Belaustegui. 1798ko urrian, ingelesek harrapatu zutenean, Seguraren ontzia Buenos Airesetik zetorren Cadizerako bidean. Ontziak haragi, txerriki, gurin, xaboi eta larru karga zeraman. Segura kapitainaz gain eskifaia beste hamalau lagunek osatzen zuten, haien artean euskaldun bat (Galo Antonio de Arteaga gasteiztarra) eta bi esklabu beltz.

Ingalaterran epaitua izan zenean, Segura kapitainak deklaratu zuen momentu hartan 39 urte zituela eta etxebizitza jaioterrian bertan zeukala, Getarian alegia. Nik bere gauzen artean 12 eskutitz eta papertxo txiki bat aurkitu nituen. Eskutitz horietako baten bi zati eta papertxo txikiko testua transkribatuko ditut azpiko lerroetan.

Eskutitza bere emazteak, María Francisca de Mendizabalek, bidali zion Getariatik bertatik. Eskutitzak 1797ko urriaren 12ko data darama eta hala dio (hitzez-hitz eta hizkiz-hizki transkribatuta, akats ortografiko eta guzti): “Querido Esposo: me halegrare que al recibo de esta te halles con salud; yo estoy buena con toda nuestra familia, aun estoy siempre anelada por saber tus notisias, pues de este sali de Cadiz azta aora no he recibido otra carta sino una sola llegada de Montevideo, pues consideradas bien como puedo estar pues por motibo de estas Gerras se carese de dia en dia todas las cosas, pienses bien que familia tengo en estas pasados años. No tengo probecho hasta que binieses con los sueldos del Rey pues mi memoria anda siempre pensando las cosas presisas para manutencion de mi familia; aora mismo tardara esta guerra, eso me quita el sueño.”

María Franciscaren eskutitzaren azpian bada bere aizpak idatzitako (edo diktatutako) beste pasarte bat. Hala dio: “Nere coñado maytea: emen bisi guera familia bioc alcarren compañean alcarri guere aleguinean lagunduaz. Zure notisien esperazen correoa pasa ta correoaren beguira judioac Mesiasen etorreraren beçela, orra nere semearen letra su satozen arte lecu on batera dirijiseco reçibituco dituzu ysecorequin beste guçien memoriac, eta nere partes laztan bat sure coñata Curuza, Francisco de Aristondo.”

Gorago “diktatua” esan dut zeren eskutitzaren bukaeran azaltzen den Francisco de Aristondo hori da eskutitza idatzi zuena, Segura kapitainaren iloba. Seguruenera ilobari tokatuko zitzaion eskutitza idaztea bere amak eta izebak idazten ez zekitelako. Litekeena da ere María Franciscak bere eskutitza ilobari euskaraz diktatu eta ilobak esandakoaren gaztelerazko itzulpena idatzi izana. Intimitateaz ari garela, argi dago idazten ez zekien norbaitek intimitate gutxi izan zezakeela bere sentimenduak edo sekretuak papereratzeko orduan. Izan ere Aro Berrian, halabeharrez, eskutitzen edo liburuen irakurketa taldean elkartuta egitea oso arrunta zen: irakurtzen zekien batek ozenki irakurtzen zuen etxekoek edo lagunek (afaltzen zeuden bitartean, esaterako, edo lanean) entzun zezaten. Egungo irratsasio bat bailitzan.

Beraz, XVIII. mendean gogoeta intimoenak idatzi ahal izateko beharrezko den pribazitatea idazten zekitenen pribilegioa zen. Segura kapitainak gauza biak zituen: alfabetatua zen (kapitain gehienen antzera) eta, bere itsasontziak Atlantikoa zeharkatzen zuen bitartean, denbora asko zeukan bere gelan bakarrik egoteko, edozerri buruan buelta eta buelta emateko, besteak-beste egindako bekatuengatik errudun sentitzeko.

Eta zer bekatu ziren ba horiek? Agian, prentsa horiaz esandakoa gogoratuz, gure buruari galdetu beharko genioke ea guk Seguraren bekatuen berri izateko eskubidea daukagun ala ez, edo ea sekretu hori jakin nahi izatea moralgabetzat har daitekeen ala ez, zeren gorago aipatu papertxoan Segurak idatzi zuena irakurle biri soilik zegoen zuzendua: bere konfesoreari eta jainkoari, ez beste inori. Baina tentazioa handiegia da. Benetan diot: azpian daukazuen dokumentua bezalakorik ez da inoiz inon aurkitu, ez behintzat XVIII. menderako. Segurak honela deskribatu zituen berak egindako bekatuak (azpian transkribatuko dudan testua moralgabea delako susmoa duzuenok garaiz zaudete irakurketa hemen bertan bukatzeko, orain):

“-Acúsome que he tenido rencor al prójimo como [hace] seis meses.
-Acúsome que le he dicho una vez palabras injuriosas y le he escusado el saludar; también he hecho poner mal a los prójimos con el amo: 2 pecados.
-Acúsome que he tenido pensamientos torpes y deseado la ejecución con donzella en 7 meses, con otra hace 8 meses.
-Como una dozena de veses algunos tocamientos con la tal donzella y conversación deshonesta.
-Conversaciones peligrosas con ella y algunos versos una ves.
-Acúsome de tocamientos deshonestos conmigo como algunas 20 veses, como ambisiando en este visio de bestialidad.”

“Nahi duzuena” esan dut? Eta nortzuk zarete ba zuek? (Galdera erretoriko hori, mamarratxada hutsa izan arren, ni bezalako blogger printzipiante batek lasai asko bota dezakeela uste dut; ez kezkatu, saiatuko naiz aurrerantzean zuekiko errespetu gutxiago izaten.) Berriro ere: nortzuk zarete ba zuek? Seguraski inor ez, edo ni neu patologikoki “ni” askotan bihurtua (idazten dudan edozer, email ziztrin bat izanik ere, milaka bider irakurtzen dut, gaur, bihar, etzi eta beti, irakurketa bakoitzean irakurle ezezagun batek nire testuaren aurrean eramango lukeen inpresioa bizi asmoz, identitate desberdinak pertsonifikatuz, “trastorno de identidad múltiple” dagoenik zalantzan jartzen dutenen isekarako). Hor kanpoan, ziberespaziotik zabiltzatenok inoiz blog honekin topo egiten baduzue, gizajook, ba ongi etorriak izan eta paira itzazue nire azaleko gogoeta intelektualoide merkeak, doan dira eta. Eta gogoan izan nire lehen mezu hau azkena ere izan daitekeela, baina behintzat beti esan ahal izango dudala, paparra ateraz, behin, nire zahartzaro mardulenean, blog bat izan nuela, nire bloga. Kar, kar, mission accomplished!

Eta nor naiz ni? Bale zuriaren eleberriaren haserako esaldiak dioen bezala: “Call me XL, Ishmael beharrean”.

Jorratuko ditudan gaiak (catogories): BIDAIAK (inoiz etxetik ateratzen banaiz), LITERRATURRA (ezjakintasun bortitzenean oinarriturik eta poesiari ni puto kasorik egin gabe), FILMEAK (telebista konpontzen dugunean), KOMIKI (…), KIROLA (futbolaren eufemismo), GOGOETAK (txorradak), POLITIKEN (Astekari danimarkarraren izenburua hartuz, politikaren inguruko berri eta bestelakoak, hau ere ezjakintasun bortitzenetik, mesianismo puntu batekin gatzozpindua), HOMO ECONOMICUS (batik-bat hipoteken inguruko txiteak, ja, ja, ja…, ai ama…ja, ja ja…) eta HISTORIA (honetaz zerbait dakidalakoan, baina ez gehiegi). A! eta prezio berdinagatik (doan) alboko barran nire fikzio antiliterarioa ere izango duzue eskuragai (edo antifikzio literarioa zen? whatever). Oraingoz Lucrecia en Tokio eleberri “erromantikoari” ekingo diot, eta gero gerokoak (gerokorik balego, noski).

Por tzierto, konfesatu beharra daukat hor alboan ageri diren flickr fotoak ez direla nik ateratakoak, baina denbora gutxiro aldatzen direnez (ez dakit nola) eta nahikoa itxura ona ematen diotenez blog honi ba hor uztea erabaki dut. Goiko bi fotoak, tunelarena eta testuak inguratzen duena, badira nireak. Hurrengo mezuetan ere nire fotoak erabiltzen saiatuko naiz, ahal den neurrian.

Now I must call it a day my friends, berandu da eta.